W jakim terminie przedawniają się odsetki?

Leszek Bloch        14 października 2015        13 komentarzy

Praktyka dochodzenia odsetek przez wierzycieli nie jest powszechna. Być może nie zdają sobie sprawy jakie kwoty odsetek wchodzą w grę oraz że bezprawne (po upływie terminu płatności) korzystanie z ich kapitału przez dłużnika może pochłaniać zakładany przez wierzyciela zysk. Najczęściej odsetek dochodzi się po zakończeniu współpracy z kontrahentem. Nierzadko kwoty odsetek z kilku lat intensywnej współpracy mogą być liczone w setkach tysięcy złotych – zatem „gra jest warta świeczki”. W takich przypadkach szczególnie istotny jest problem przedawnienia odsetek.

Kwestia przedawnienia odsetek przez długi czas powodowała spory w orzecznictwie sądowym i rozogniała emocje nie tylko wierzycieli oraz dłużników ale i pełnomocników reprezentujących przeciwne strony procesu.

Ponad dziesięć lat temu zaangażowany byłem w zacięty spór sądowy dotyczący właśnie odsetek i wówczas nie było jednolitej linii orzeczniczej. Sąd pierwszej instancji oddalił – jako przedawnione – roszczenie wierzyciela o odsetki z tytułu opóźnienia w zapłacie ceny sprzedaży (odsetki od faktur zapłaconych z opóźnieniem)  – utrzymując za pozwanym, że odsetki przedawniły wraz z terminem przedawnienia należności głównej, zaś wierzyciel w apelacji konsekwentnie utrzymywał, że roszczenie główne się nie przedawniło a wygasło wskutek zapłaty – w konsekwencji czego odsetki jeszcze się nie przedawniły.

Na szczęście dla wierzyciela jak i dla mnie piszącego dlań projekt apelacji – po wyroku sądu pierwszej instancji a przed terminem złożenia apelacji – zapadła uchwała Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2005 III CZP 42/2004, która rozstrzygnęła narosłe do tamtej pory spory i zagwarantowała nam wówczas pozytywne rozstrzygnięcie instancji odwoławczej.

Z uchwały ww. wynika, iż odsetki są roszczeniem okresowym zaś trzyletni termin przedawnienia roszczeń o świadczenia okresowe określa art. 118 k.c. ale … roszczenie o odsetki za opóźnienie od niezapłaconej należności głównej przedawnia się jednak najpóźniej z chwilą przedawnienia się roszczenia głównego.

Wynika z tego, iż termin przedawnienia odsetek od należności niezapłaconych różni się od terminu przedawnienia odsetek należności zapłaconych ale z opóźnieniem.

Jeśli wierzycielu dopuściłeś do przedawnienia roszczenia głównego – roszczenie o odsetki od tego roszczenia przedawniło się również.

Np: roszczenia z tytułu sprzedaży w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy przedawniają się z upływem dwóch lat (art. 554 k.c.) i jeśli wierzyciel nie przerwał biegu przedawnienia należności głównej to nie może – bez ryzyka podniesienia zarzutu przedawnienia – dochodzić samych odsetek od przedawnionej należności głównej powołując się na trzyletni okres przedawnienia z art. 118 k.c., gdyż roszczenie o odsetki za opóźnienie przedawniło się z chwilą przedawnienia się roszczenia głównego

Natomiast jeśli dłużnik dokona zapłaty należności głównej z tytułu sprzedaży w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy z opóźnieniem ale przed terminem jej przedawnienia wówczas  odsetki za opóźnienie w zapłacie takiej należności nie przedawniają się w terminie dwuletnim przewidzianym dla roszczenia głównego (art. 554 k.c.) a uzyskują niezależny od należności głównej charakter  i przedawniają się z upływem przewidzianego w art. 118 k.c.  trzyletniego okresu przedawnienia.

Roszczenie o zapłatę odsetek ustawowych powstaje z chwilą opóźnienia się dłużnika w spełnieniu świadczenia głównego tj. od dnia następującego po terminie płatności/wymagalności.

Przez długi czas niejednolicie postrzegana była także kwestia przedawnienia odsetek zasądzonych orzeczeniem sądowym.

Sprawa zasadzała się na wzajemnej relacji: 10 letniego okresu przedawnienia przewidzianego w art. 125 kc.do roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu do 3 letniego wskazanego w art. 118 k.c.okresu przedawnienia odsetek jako roszczeń okresowych.

Obecnie zdaje się rozstrzygać rozbieżności wyrok Sądu Najwyższego sygn.akt. I CSK 197/13 z dnia 15 stycznia 2014. który potwierdził, że art. 125 k.c przewidujący 10 letni okres przedawnienia roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu  jest przepisem szczególnym  w stosunku do ogólnej zasady 3 letniego przedawnienia roszczeń okresowych z art. 118 k.c. – ale…10 letni termin przedawnienia można zastosować jedynie do odsetek wymagalnych w dacie uprawomocnienia się orzeczenia zaś odsetki wymagalne po dniu uprawomocnienia się orzeczenia przedawniać się będą w terminie 3 letnim.

Zakładając że  termin płatności faktury sprzedaży upłynął 14 października 2012:

  • dłużnik nie zapłacił roszczenia głównego przed upływem 2 lat od terminu płatności – wówczas przedawniła się zarówno należność główna jak i odsetki
  • dłużnik zapłacił należność główną przed upływem 2 lat od terminu płatności – wówczas roszczenie o odsetki uzyskuje samodzielny charakter i przedawnia się z upływem 3 lat od terminu płatności
  • wierzyciel wniósł powództwo o zapłatę roszczenia głównego wraz z odsetkami w dniu 1 października 2014 a zatem przed upływem terminu przedawnienia zaś wyrok sądowy uwzględniający powództwo został wydany 30 marca 2015 a uprawomocnił się 14 października 2015 – to termin przedawnienia zasądzonej należności głównej oraz odsetek wymagalnych do dnia uprawomocnienia się wyroku wynosi lat 10 – gdyż są one stwierdzone prawomocnym wyrokiem zaś odsetki od dnia uprawomocnienia się wyroku przedawniają się z upływem 3 lat
  • wierzyciel wniósł powództwo o odsetki w kwocie X z tytułu opóźnienia w zapłacie wraz z odsetkami ustawowymi od kwoty X od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Kwota X oraz kwota odsetek od kwoty X od dnia wniesienia pozwu do dnia uprawomocnienia się orzeczenia podlegać będzie 10 letniemu przedawnieniu zaś kwota odsetek od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do do dnia zapłaty – podlega 3 letniemu przedawnieniu

 

{ 13 komentarze… przeczytaj je poniżej albo dodaj swój }

Jakub Marzec 16, 2016 o 12:26

Celnie i syntetycznie. Teza z orzeczenia I CSK 197/13 wydaje się rozsądna o tyle, że trudno byłoby przyjąć, by odsetki, które mogą (lecz nie muszą) narosnąć (już abstrahując trochę od wymagalności) po wydaniu orzeczenia mogły korzystać z dłuższego, bo 10-letniego, czasu przedawnienia jako – zgodnie z art. 125 k.c. – roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu. To jest roszczenie stwierdzone niejako co do zasady. Tezę taką potwierdzono wprost w wyroku Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 20 maja 2015 r. (I CNP 28/14).

Odpowiedz

Ina Marzec 21, 2016 o 13:26

warto jeszcze wspomnieć, że odsetki przysługują za okres nieprzedawniony (zob, Wyrok SN, III CRN 181/76 – ) czyli dochodzimy ich np. za ostatnie 3 lata, nie więcej.

Odpowiedz

Leszek Bloch Marzec 21, 2016 o 18:26

To nie do końca tak. Przedawnienie uwzględniane jest obecnie jedynie na zarzut pozwanego – zatem jeśli pozew dotyczy odsetek przedawnionych to sąd je zasądzi i jeżeli pozwany nie zgłosi zarzutu przedawnienia to orzeczenie się uprawomocni – także w zakresie zasądzającym odsetki przedawnione i będą one mogły być skutecznie egzekwowane.

Odpowiedz

Katarzyna Maj 6, 2016 o 18:23

Jezeli 26.11.1012 dostalam sądowy nakaz zapłaty wraz z odsetkami, to za równo zadłużenie jak i odsetki do dnia wyroku przedawniają się po upływie 10 lat ( chyba że ponownie zgloszę sprawę do komornika) a po wyroku odsetki przedawnily się w 2015 roku. Bo niewiem czy jako szary człowiek dobrze zrozumiałam tekst.

Odpowiedz

Leszek Bloch Maj 6, 2016 o 20:00

Dobrze pani zrozumiała – tylko data wyroku zapewne powinna być 26.11.2012. Należy także pamiętać że przedawnienie uwzględniane jest jedynie na zarzut.

Odpowiedz

Rafał Lipiec 28, 2016 o 21:29

Ja mam podobne pytanie. Czy jeżeli nakaz zapłaty z weksla wydany 02.03.2009 roku z nakazem zapłaty zobowiązania od 12.08.2006 roku do dnia zapłaty egzekwuję dopiero teraz, to odsetki od 12.08.2006 roku do dnia uprawomocnienia się nakazu przedawniają się po 10 latach, a odsetki po dniu uprawomocnienie się wytoku po 3 latach? Jak egzekwować te odsetki? Naliczyć je 3 lata wstecz?

Odpowiedz

Leszek Bloch Sierpień 3, 2016 o 14:03

Co do przedawnienia rozumowanie jak najbardziej poprawne. Należy przy tym pamiętać że przedawnienie nie jest uwzględniane z urzędu – zatem możliwość egzekwowania przedawnionych roszczeń istnieje zaś jej skuteczność zależy (poza tym czy będzie z czego je egzekwować) od świadomości i inicjatywy dłużnika. Jeśli istnieje duże ryzyko wystąpienia przez dłużnika do sądu z powództwem przeciwegzekucyjnym wówczas rozsądnie byłoby ograniczyć egzekucję odsetek za okres 3 lat przed złożeniem wniosku egzekucyjnego.

Odpowiedz

Dariusz Kwiecień 7, 2017 o 10:11

Witam, ciekawie opisany artykuł, jak zresztą wiele innych, zastanawiam się jednak, co w sytuacji, gdy faktura została wystawiona np. 1 stycznia 2011 roku, a dłużnik zapłacił za fakturę dopiero w 2017 roku, czy za okres od 2011 roku do 2017 roku przysługują odsetki za opóźnienie? Dłużnik przecież uznał roszczenie i wypłacił kwotę główną, lecz bez odsetek. Czy można domniemać, iż również w zakresie odsetek uznaje roszczenie i nie są one przedawnione?

Odpowiedz

Leszek Bloch Kwiecień 8, 2017 o 22:47

Nie można

Odpowiedz

Dominik Kwiecień 20, 2017 o 21:31

Czy ja czytając cały ten artykuł dobrze rozumuję.
Jeśli jest wyrok z 10.10.2005, klauzule wykonalności sąd wydał 22.11.2005, a faktura dla klienta była z 23.09.2005 to okres odsetek 10 lat liczy się tylko za okres od 23.09 do 22.11.2005. Pozostałe odsetki tylko za okres ostatnich 3 lat wstecz? Oczywiście jeśli mój dłużnik nie wniesie do Sądu pozwu o przedawnienie?

Odpowiedz

Leszek Bloch Kwiecień 21, 2017 o 10:08

Tak by było przy założeniu że odsetki naliczane od 23.09.2005 – gdyż odsetki nalicza się nie od daty wystawienia faktury a od dnia następnego po terminie płatności.

Odpowiedz

Dominik Kwiecień 21, 2017 o 10:54

23.09.2005 był termin płatności 🙂

Odpowiedz

Leszek Bloch Kwiecień 21, 2017 o 10:57

🙂

Odpowiedz

Dodaj komentarz

Dziękuję, że chcesz skomentować mój artykuł! Jednak jeśli szukasz pomocy w swojej sprawie to musisz wiedzieć, że moja odpowiedź ma charakter odpłatny. W tym celu skontaktuj się ze mną, korzystając z zakładki Kontakt.

Poprzedni wpis:

Następny wpis: